arama

Çepniler

  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • paylaş
  • refahgazetesi refahgazetesi

ÇEPNİ BOYU VE ARAKLI

ÇEPNİ BOYU
Çepni boyu, Oğuz Kağan Destanı’na göre Oğuzların 24 boyundan biri ve Kaşgarlı Mahmud’a göre yirmi iki Oğuz bölüğünden Divân-ı Lügati’t-Türk’te; “Yirmibirincisi: “جآپنِ Çepni”lerdir. Belgeleri şudur: şeklinde tanımladığı bir Oğuz boyudur. Boyun genel özelliği asi, atılgan, cesur, mert ve savaşçı olmalarıdır.

Türkmen Safevi İmparatoru Şah İsmail’in şahsi muhafızlarının Çepnilerden olduğu gibi Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün de özel muhafızlarının Giresunlu Topal Osman ve diğer Çepniler’den olması ilginç bir rastlantı olup, bu durum bu boyun daima cesur, mert ve güvenilir olduğunun en çarpıcı örneğidir.

Oğuz, Türkmen Çepni boyu, Üçoklar kolundan (sol kolundan) Oğuz Kağan’ın oğlu Gök Han’ın soyundan geldikleri kabul edilir. Çepniler, Doğu Karadeniz’in Türkleşmesinde önemli bir rol oynamışlardır. Çepniler; 1071’de Anadolu’nun, 1277 yılından itibaren de Sinop’tan Trabzon’a kadar olan Karadeniz Bölgesi’nin fethedilmesinde başta Güvenç Abdal hazretleri olmak üzere çok aktif görevler üstlendiler. 1277 yılında Sinop’a saldıran Rum Pontus İmparatorluğu’nun ordusunu bozguna uğrattılar. Çepnilerin mühim bir kısmın 1277 yılında Sinop Yöresinde yaşadığı görülüyor. 1404 yılında Timur’a giden İspanyol elçisi Clavijo Ordu ve Giresun’un 10.000 kişilik bir Çepni kuvvetine Sahip Hacı Emir beyin oğlu Hacı Süleyman beyin elinde olduğunu yazar.
Anadolu’ya gelmeden önce Türkistan ve Horasan’da öbür boylarla birlikte yaşayan Çepniler, Selçuklular’a katılıp Anadolu’ya geldiler. Başta Karadeniz olmak üzere Anadolu’nun Türkleşmesinde önemli rol oynadılar. 1515 yılındaki tahrir defterlerine göre Şimdiki Giresun ve civarındaki iller Vilayeti Çepni isimli bir idari bölge olarak gösterilmiştir.

Trabzon ve Çepniler (Hacıemiroğulları) Trabzon Dukaları Gabraslar, bölgenin Danişmendlilern tarafından Türk yurdu edilmesine karşı bir set oluşturmuşlardır. Buna rağmen Danişmendli Yağı basan, Bafra ve Ünye’yi ele geçirmekle, bölgeyi Türkleştirme rolünü büyük ölçüde yerine getirmiştir. Bununla birlikte bölgede Türk egemenliğinin tamamlanması, Selçuklu Devleti’nin dağılmasından sonra Çepniler (Hacıemîroğulları) tarafından gerçekleştirilmiştir. Türk egemenliğinin bu aşamasında Oğuz-Türkmen birikiminin dinamiğini sağlayan güç olarak artık Selçuklu değil Çepniler (Hacıemîroğulları) anılmıştır.

ÇEPNİLER VE KARADENİZ

Giresun ili ve yöresi Vilayet-i Çepni olarak tarihte anılmaktadır. Trabzon, Kürtün, Ordu, Mesudiye, Gürgentepe, Koyulhisar, Suşehri, Akıncılar, Canik, Giresun, Beşikdüzü, Çorum ili Kargı ilçesi Göletçetmi,Kargı köyü, Şalpazarı’nda yoğun olarak Çepni boyları yaşamaktadır. Bugün bile Rize ve Trabzon’da Çebi, Çep soyadı ile anılan kalabalık sülaleler vardır ve bunlar Çepni Oğuzlarından olduğu ileri sürülmektedir. Öte yandan; Trabzon, Gümüşhane, Giresun, Dereli, Espiye, başta olmak üzere birçok yüksek köyde Çepniler yaşamaya ve geleneklerini sürdürmeye devam etmektedir. Batı Karadeniz’de Kastamonu’nun Tosya ve çatalzeytin ilçesinde “Çepni” adında bu boydan gelen insanların yaşadığı köyde bulunmaktadır.Karadeniz Çepnileri makamı, Gümüşhane Kürtün,Güvendi yaylasında bulunan Güvenç Abdal Ocağına bağlıdırlar.Ayrıca Şanlı Urfa’da Yaslıca beldesi adında tamamen Çepni Türkmenlerinden oluşan bir belde vardır.
Çepniler ayrıca; Ege bölgesinde Çanakkale, Manisa, İzmir; Marmara’da Balıkesir’de yaşarlar. Ayrıca Sivas, Gaziantep’te de Çepni köyleri vardır. Çanakkale, Balıkesir, İzmir, Manisa ve Gaziantep bölgelerinde de yaşamaya devam etmektedirler. Çanakkale Küçükkuyu’da bulunan Büyük Çetmi ve Küçük Çetmi köylerinin ve civar köylerin halkının önemli bir bölümü Çepni kökenlidir. Bolu Merkez ve Mudurnu ilçesinde de birer tane Çepni köyü bulunmaktadır. Bursa’nın Mudanya ilçesinde de bir Çepni köyü bulunmaktadır.
ÇEPNİLER VE ARAKLI
Çepni Türkmen eli Trabzon Araklı ilçe nüfusunun %65’ini Çepniler oluşturmaktadır.
Sırası ile Çepnilerin yaşadı köyler; Ayvadere, Pirgi, Hasköy, Taştepe, Kestanelik, Yassıkaya, Ayven, Dul, Yeşilce, Birlik, Ortaköy, Yolgören, Karatepe, Pervane, Kaymaklı, Yalıboyu, Halilli, Çamlıktepe, Küçükdere

Sürmene’de tıpkı Araklı gibi içerisinde Çepni nüfusunu barındıran doğu ilçelerimizden biridir.
Sürmene ilçesine Çepniler Köprübaşı ilçesine bağlı Arpalı mahalesi üzerinden gelmişlerdir.
Arpalı mahalesi, Trabzon vilayetinin ilk Türkmen köyü olma özelliğini taşımaktadır. 1486 yılında yapılan tahrire göre İskender Çepni’nin hem Aksaray sancağında, Araklı ilçesine bağlı Ayvadere mahallesinde ve Sürmene’nin Çamburnu mevkiinde hisse sahibidir. Ayrıca Sürmene ilçesinin Yukarıçavuşlu, Aşağıçavuşlu, Ormanseven, Baştımar, Kestel, Yeniay ve Köprübaşı bölgesinde Çepni nüfusu çok yoğundur.

Sürmene’de bulunan Karahasan sülalesi Çepni kökenli olup bugün İyidere ve Kalkandere ilçelerindeki Karahasan sülaleri ile akrabadır. Yine Sürmene’de bulunan Hacıhasanoğulları sülalesi de Çepni olup Araklı, Of ( Of ilçesinde ulusoylar ) ve Derepazarı ilçesinde bulunan Hacıhasanoğlu sülalesi ile akrabadır.

Trabzon’un ikinci büyük ilçesi olan Araklı’da Çepni nüfusu diğer boylara göre daha fazladır.
Araklı ilçesinde başta Çebiler olmak üzere Ayvadere mahallesi,Karatepe Mahallesi, Kaymaklı mahallesi, Pirgi Mahallesi, Pervane Mahallesi, Yeşilköy Mahallesi, Ayven Mahallesi, Yassıkaya Mahallesi, ve Küçükdere mevkiinde Çepni nüfusu yoğun olarak yaşamaktadır. Ayrıca Araklı’da belediye başkanlığını 1974 yılından beri Çepni kökenli olan Çebi sülalesi yapmaktadır.
Toprak bakımından Hacıhasan zadeler daha üstündür.

Aho köyüne 1480’de gelen Hacıhasan zadeye Osmanlı Devleti üstün başarılarından dolayı başta Pazarcık yaylası, Salorot yaylası, Erikli yaylası, Gavras yaylası ve bir çok yaylayı hibe etmiştir.

ARAKLI ve OF’da ÇEPNİLER

Trabzon 1461’de Osmanlı topraklarına katıldıktan sonra, Çepni Türkmenlerinin doğuya doğru ilerlemeye, yer yer yerleşmeye başladığı görülmektedir. 1486’da, Ze’amet-i Kürtün adlı bölgede Çepnilere, 28 dirlik verilmişti. Bu tarihte yörede 2 kale, 2 nefs, 73 köy bulunmaktaydı. 1486 yılında, Akçaabat ve Atina kazasına ait dirliklerden birer tımar Çepnilere aittir. 1486’da yapılan tahrire göre, Araklı’nın Ayvadere (Aho) köyünde tımar sahipleri arasında Mustafa Veled-i İskender Çepni, İskender Çepni’nin oğlu Mehmet sayılmaktadır. Gahura köyünde (Araklı’ya bağlı Ortaköy civarı), Hasan Veled-i Mustafa Çepni’nin hissesi bulunmaktadır. Ayoforid köyünde (günümüzdeki yeri tespit edilememiştir) ise İskender Çepni Veled-i Sinan, Araklı Bereketli (Mahura) köyünde ise Mahmut Veled-i İskender Çepni hisse sahipleri arasındadır. Mah-ı nev köyünde (günümüzde Yeniay beldesi, Sürmene Çamburnu)25, Hüseyin Veled-i Mustafa Çepni isimli kişi tımar sahibidir. Of’un pek çok köyünde Çepniler yaşamaktadır ve bunların pek çoğunun isminin Bayram olması, dikkat çekicidir.
ÇEPNİLER VE AHO
Ayvadere’nin nüfusu tamami ile Türk

1480’de köye gelen Hacıhasan zadenin Hüseyin, Osman ve Mahmud adında üç oğlu bulunmaktadır. Bunlardan Hüseyin Burnak köyünde 1. derecede muhtardır. Diğer oğlu Mahmud Pirgi’de diğer oğlu Osman ise Aho’da birinci derecede muhtardır.
Aholu Karamehmed ağa Zade Osmanlı- Kırım savaşında Osmanlı devletine para yardımında bulunmuştur. Ayrıca, Araklı meydanında bulunan Küçük camii Aho köylüleri tarafından 1780’li yıllarda Aholular tarafından yapılmış ve Hacıhasan ismi verilmiştir.
Toprak bakımından Hacıhasan zadeler daha üstündür.

Aho köyüne 1480’de gelen Hacıhasan zadeye Osmanlı Devleti üstün başarılarından dolayı başta Pazarcık yaylası, Salorot yaylası, Erikli yaylası, Gavras yaylası ve bir çok yaylayı hibe etmiştir. Araklı’nın Ayvadere (Aho) köyünde tımar sahipleri arasında Mustafa Veled-i İskender Çepni, İskender Çepni’nin oğlu Mehmet sayılmaktadır.
ÇEPNİLER VE ATATÜRK

Rum ve Ermeni Çetecilere karşı savaşıp doğu Karadeniz’de asayişi sağlamışlardır. Atatürk 19 Mayıs 1919’da Samsun’a çıktığında Giresun Çepnilerinden olan Topal Osman Ağa ve arkadaşlarını milli mücadeleye davet etmiş ve Kazım Karabekir’in de tavsiyesiyle de kendisine Giresun,Trabzon Çepnilerinden oluşan bir muhafız kıtası seçmiştir. Topal Osman ve Giresun Çepnileri bu şerefli görevi başarıyla yerine getirmiş ve Cumhuriyetin ilanına kadar Atatürk’ün en yakın silahlı unsurları olmuşlardır.
Sivas kongresinden sonra Atatürk’e karşı Padişah yanlısı muhalefet artınca Kazım Karabekir Topal Osman ve arkadaşlarından oluşan Muhafız kıtasının sayısının artırılmasını ve Atatürk’e karşı olan muhalefetin kuvvetle bastırılmasını emretmiştir. Şöhreti belli Çepni muhafızları gören muhalefet sinmek zorunda kalmıştır. Giresun,Trabzon Çepnilerden oluşan Mustafa Kemal Atatürk’ün muhafız kıtası bugünkü TBMM’deki muhafız bölüğünün ve Cumhurbaşkanlığı muhafız alayının temelini oluşturur. Kurtuluş savaşı esnasında TBMM deki localarında oturan Giresunlu Muhafızların yerinde bugün askeri erkan oturur.

benzer içeriklerBENZER İÇERİKLER
kategoriden popüler haberelr KATEGORİDEN POPÜLER HABERLER
editörün seçtikleri EDİTÖRÜN SEÇTİKLERİ